Պատիժ

Բոլոր մարդիկ իրենց կյանքում կատարում են սխալներ և սովորում են հենց այդ սխալների վրա, բայց կան սխալներ որը կարող է ունենալ հակառակ ազդեցությունը, որպեսզի այդպիսի բան տեղի չունենա մարդկանց պատժում են կոպիտ սխալների համար, պատժում են տարբեր կերպ. Օրինակ՝ զրկելով, աշխատեցնելով, բարկանալով և այլն։

Խրախուսել

Խրախուսել նշանակում է հնարավորություն տալ, գովել։ Կյանքում շատ կարևոր է կարողանալ դիմացինի ճիշտ խրախուսել, որովհետև դա կարող է ունենալ հակառակ ազդեցությունը։ Մարդուն խրախուսելուց հետո պետք է հետևել, որ մարդը դրա արժեքը հասկացել է և ունի առաջընթաց, հաճախակի խրախուսելու դեպքում մարդը կարող է ծուլանալ և վոչինչ չանել։

Թրաֆիքինգ

Թրաֆիքինգը դա մարդու հանդեպ գործած բռնություն է։ Հիմնականում թրաֆիքինգի զոհ են դառնում այն մարդիկ ովքեր վստահում են անծանոթներին իրենց անձնական տվյալները։ Աշխարում ամեն օր թրաֆիքինգի զոհերը շատանում են, որը կանխելը հնարավոր է սեփական իրավունքները իմանալու դեպքում։

Մարդու Ազատություն

Ամեն մարդ ունի ազատության հնարավորություն և ազատությունը սահմանափակվում է օրենքով, իսկ օրենքը խաղտողը զրկվում է ազատությունից։ Ազատությունը դա մարդու ընտրության հնարավորություն է իր որոշումներում։

Քրիստոս ի մէջ մեր յայտնեցաւ,

Քրիստոս ի մէջ մեր յայտնեցաւ,
Որ Էն Աստուած աստ բազմեցաւ.
Խաղաղութեան ձայն հնչեցաւ,
Սուրբ ողջունի հրաման տուած։

Եկեղեցի մի անձն եղև,
Համբոյրս յօդ լրման տուաւ.
Թշնամութիւնն հեռացաւ,
Սէրն յընդհանուրս սփռեցաւ:
Արդ, պաշտօնեայք՝ բարձեալ զձայն,
Տո՛ւք զօրհնութիւն ի մի բերան,
Միասնական Աստուածութեանն,
Որում սրովբէքն են սրբաբան:

 

Քրիստոսը մեր մեջ հայտնվեց, Աստծու էությունը այստեղ բազմեց։
Խաղաղության ձայն հնչեց, Սուրբ ողջույնին հրաման տրվեց։
Եկեղեցիս մի անձ դարձավ, համբույրս այդտեղ լրացում տվեց։
Թշնամությունը հեռացավ, բոլորին սեր սփռվեց։
Հիմա պաշտոնյանները ձայն բարձրաձրեցին, միաբերան օրհնություն տվեցին,
Միասնական Աստվածությանը, որտեղ սրբաբան սերովբեներն են։

Պատմություն

6-րդ դասարան.

Թեմա 1. Հայկական լեռնաշխարհը.

 

Հայկական լեռնաշխարհն իրենից ներկայացնում է մի լեռնային կղզի, որտեղ վեր են խոյանում տարածաշրջանի խոշոր լեռնային համակարգերը: Լեռնաշխարհի մասին պատմական և աշխարհագրական  բնույթի սկզբնական տեղեկություններ դեռ մ.թ.ա տվել են հայ և օտարազգի պատմաբաններ: Հայկական լեռնաշխարհի տեղը որոշվում է հնագույն պատմաաշխարհագրական նկարագրություններով, ինչպես նաև հին քարտեզներով:

Հայոց լեռները իրենց վիթխարի զանգվածներով, հրաբխային անհանգիստ գործունեությամբ, նախնիների մտաշխարհում առասպելական ուժ են ստացել: Ժողովուրդը հաճախ նրանց ներկայացրել է որպես կենդանի, խոսուն, ապրող ու շնչող էակներ: Մի դեպքում որպես նետաձիգ զորականներ, մեկ այլ դեպքում որպես հարազատ քույրեր, եղբայրներ: Հայոց լեռների մասին կան բազմաթիվ ավանդապատումներ, որոնցից մեկում ասում են, թե հայոց լեռները հաղթանդամ ու հսկա եղբայրներ են եղել:  Ամեն առավոտ նրանք սովորություն են ունեցել նախ կապել իրենց գոտիները և հետո միայն բարևել իրար: Ժամանակ անց, երբ եղբայրները ծերանում են, էլ չեն կարողանում վաղ արթնանալ: Մի օր էլ ուշ արթնանալով, նրանք մոռանում են կապել գոտիները և հակառակ իրենց սովորության, այնպես բարևում են իրար: Աստված տեսնելով այդ՝ պատժում է եղբայրներին, նրանք քարանալով լեռներ են դառնում, իսկ գոտիները կանաչ դաշտեր, արցունքներն էլ անմահական աղբյուրներ:

 

Թեմա 2. Վանի Աշխարհակալ տերությունը. Արգիշտի 1-ին: Սարդուրի 2-րդ

 

Սարդուրի Բ (մ.թ.ա. 8-րդ դար — մ. թ. ա. 735), Վանի թագավորության արքա մոտ մ.թ.ա. 764 թվականից։ Արգիշտի Աթագավորի որդին էր, գահակիցը և հաջորդը։ Սարդուրի Բ-ի գործունեության մասին պատմող տասնյակ արձանագրություններ են հայտնաբերվել Հայաստանի զանազան վայրերում (ՎանԱրածանու հովիտ, Արարատյան դաշտՍևանի ավազան և այլն)։ Արգիշտի Ա (ծննդյան թվականն անհայտ — մ.թ.ա. մոտ 764), Վանի թագավորության արքա մոտ մ.թ.ա. 786 թվականից։ Մենուա թագավորի որդին և հաջորդը։ Արգիշտի Ա-ի գահակալության տարիներին Վանի հայկական թագավորությունը հասել է հզորության գագաթնակետին։ Արգիշտի Ա գործունեությունը վերականգնվում է ճշգրիտ ժամանակագրությամբ շնորհիվ «Խորխոռյան տարեգրության», որում իրադարձությունները ներկայացվում են հանգամանորեն։

 

Թեմա 3. Հայկազուն Երվանդականների թագավորությունը Ք. ա. 7-6-րդ դարերում. Պարույր Նահապետը՝ հայոց թագավոր: Երվանդ 1-ին Սակավակյաց: Տիգրան 1-ին Երվանդյան

 

Թեմա 4. Մեծ Հայքի Արտաշեսյան թագավորությունը՝ Արտաշես 1-ին.      

Թեմա 5. Հայաստանը՝ Աշխարհակալ տերություն: Տիգրան 2-րդ Մեծ.

Տիգրանը պատանդ ուղարկվեցպարթև Արշակունիների արքունիք Տիգրան  II-ի գահակալությունը:Հայաստանը աշխարհակալ տերություն:Հռոմեացի պատմագիր Տրոդոսիվկայությամբ Պարթևստանի դեմպատերազմում Մեծ Հայքի պարտությանհետևանքով Արտավազդ I-ի գահաժառանգեղբորորդի: Պատանդության երկարամյա տարիներինՏիգրանը մտերիմ հարաբերություններհաստատեց Արշակունյաց արքունիքի հետ, իր դուստր Արիոզատ Ավտոմային կնությանտվեց Պարթևաց արքայից արքա ՄիհրդատII Մեծին (մոտ 123-87), ուսումնասիրեցպարթևաց կառավարման համակարգր, դիվանագիտական փորձը, ռազմականարվեստը, մարտավարությունը, բարքերը, կենցաղը, մեծապեսհարստացրեց իր գիտելիքներն ու կենսափորձը:

 

Թեմա 6. Տիգրան Մեծի տերությունը.

Թեմա 7. Տիգրան Մեծի տերության անկումը. Հռոմեահայկական պատերազմը: Արտաշատի պայմանագիրը

 

  1. Միհրդատ VI-ը,մեծ պարտություն կրելով Հռոմից փախավ եկավ Հայատսան:Հռոմեացի զորավար Լուկուլլոսը հետապնդեց Միհրդատ VI-ին,բայց չհանդգնեց անցել Հայստանի սահմանը:Լուկուլլոսը պատվիրակներ ուղարկեց և ասաց Տիգրանին,որ իրենց հանձնեն Հռոմի ոխերիմ թշնամուն,բայց Տիգրան մեծը մերժեց Լուկուլլոսին և հրաժարվեց Հռոմեցիներին հանձնել իր դաշնակցին և բարեկամին:
  2. 3. — Ք.ա 69.թ գարնանը հռոմեական բանակը Լուկուլլոսի գլխավորությամբ ներխուժեց Հայաստան և նույն թվականի Հոկտեմբերին հաջողության հասավ Տիգրանակերտի մոտ մղված ճակատամարտտում:Ք.ա 68.թ Արածանիի ճակատամարտում հայերը ջարջախեցին հռոմեական բանակին և դուրս քշեցին Հայաստանից:
  3. 4. — Լուկուլլոսի կրած պարտություններից հետո Ք.ա 67.թ նոր զորավար ընտրվեց Պոմպեոսը:Պոմպեոսը դաշնակցության պայմանագիր կնքեց Պարթևների հետ և որոշեց դուրս գալ Հայաստանի դեմ:Պոմպեոսը ասաց,որ Հռոմը կճակատամարտի Պոնտոսի հետ,իսկ Պարթևները Հայերի:Հռոմեացիները Ք.ա 66.թ ջարջախեցին Պոնտոսին և գրավեցին այն:Իսկ Պարթևները շատ ծանր պարտություն տարան Հայերից:Դրանից հետո Պարթևները փախան և լքեցին Հայաստանի տարածքը:
  4. 5. — Ք.ա 69.թ զորավար Լուկուլլոսը պաշարեց Տիգրանակերտը:Տիգրան մեծը դա իմանալով վերադարձավ Միջեկրական ծովից իր վեցհազարանոց թիկնարզորով:Եվ հպարտության,հիացմունքի և գովերքի արժանի մի բան արեց հայկական բանակը,կարողացավ ճեղքել հռոմեական քառասուն հազարանոց բանակին և անվնաս վերադարձրեց Տիգրան Մեծի պատիվը`Կլեոպատրա թագուհուն:Ք.ա 66.թ Պոմպեոսը և Տիգրան Մեծը հաշտության պայմանագիր կնքեցին համաձայն,որի Տիգրան Մեծը պետք է Պարթևստանին վերադարձներ գրավված քաղաքները և հոգուտ հռոմի հրաժարվեր Հռոմից նվաճած նվաճումներից:
  5. 6. — Տիգրան մեծը այդպիսի զիջումների գնաց հանուն իր հայրենիքի:Քանի,որ եթե նա հրաժարվեր այդ պայմանագրից,նա չէր կարող հաղթել Հռոմին և Պարթևստանին և հանուն իր ժողովրդի նա կտրուկ որոշում կատարեց:Տիգրան Մեծը մահացավ Ք.ա 55.թ 80 տարեկանում:Նա սերունդերի հուշերի մեջ մնաց որպես հզոր և հայրենապաշտ տիրակալ:
  1. Ք.ա. 66 թ. սեպտեմբերին Արտաշատում կնքվեց հայ-հռոմեական պայմանագիրը, որն իր ամբողջության մեջ, այնուամենայնիվ, պետք է համարել հաջողված: Ըստ պայմանագրի՝
  2. Հայաստանը հօգուտ Հռոմեական հանրապետության հրաժարվում էր Ասորիքից, Փյունիկիայից, Պաղեստինից և Կիլիկիայից, այսինքն՝ Միջերկրական ծովի ափերից: Հայոց տերությունը սակայն պահպանում էր տերության միջուկը կազմող Մեծ Հայքի տարածքը:
  3. Ծոփքն անջատվում էր Մեծ Հայքից և դառնում էր առանձին պետություն: Այստեղ թագավոր էր հաստատվում Տիգրան Կրտսերը՝ պայմանով, որ Տիգրան Բ-ի մահից հետո Մեծ Հայքն ու Ծոփքը դարձյալ միավորվելու էին մեկ պետության մեջ՝ Տիգրան Կրտսերի գահակալության ներքո:
  4. Հայաստանը Հռոմին պետք է վճարեր 6 հազար տաղանդ ռազմատուգանք, մոտավորապես այդքան էլ արշավանքին մասնակցած զինվորներին և սպաներին: Հատկանշական է, որ ռազմատուգանքի գումարը վճարվելու էր Ծոփքի արքայական գանձարաններից:

 

Թեմա 8. Մեծ Հայքի թագավորությունն Արտավազդ 2-րդի օրոք.Կրասոսի արշավանքը: Անտոնիոսի արշավանքը

Թեմա 9. Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորությունը. Տրդատ 3-րդի գահակալությունը

Տրդատ Գ Մեծ (250-ական թվականներ – 330), Մեծ Հայքի Արշակունի թագավոր 287 թվականից։ Հայոց թագավոր Խոսրով Բ Արշակունու (272287) որդին։

Կրթվել և դաստիարակվել է հռոմեական արքունիքում: Ըստ պատմիչներ Ագաթանգեղոսի և Մովսես Խորենացու, տիրապետելով արտակարգ ուժի, աչքի է ընկել կրկեսամարտերում, ինչպես նաև՝ Հռոմեական կայսրության մղած պատերազմներում։

Հռոմեա-պարսկական պատերզամները իրար հաջորդելով շարունակվում էին՝ կազմաքանդ անելով Հայաստանիտնտեսությունը։ Պատերազմի սկզբում առավելությունը պարսկական զորքերի կողմն էր, սակայն հռոմեացիները, համալրում ստանալով, 297 թվականին հայկական զորամասերի օգնությամբ հռոմեացիները սոսկալի պարտության մատնեցին պարսիկներին։ Ներսեհ արքան գերի ընկավ իր ողջ ընտանիքով հանդերձ։ Վերջինս ստիպված 298 թվականինՄծբինում հաշտության պայմանագիր կնքեց։

Հռոմեական զորքերի ուղեկցությամբ 287 թվականին Տրդատը գալիս է Մեծ Հայք՝ գահը վերադարձնելու։ Նրան է միանում նաև Անակի որդի երիտասարդ Գրիգորը՝ դառնալով արքայի հավատարիմ զինակիցը։ Նա Կեսարիայում քրիստոնեականկրթություն էր ստացել։ Պարսկաստանի դեմ տարած հաղթանակից հետո Տրդատ արքան առաջարկում է Գրիգորին ընծա մատուցել Անահիտ դիցուհուն։ Գրիգորը հրաժարվում է կուռքին զոհ մատուցել։ Իմանալով նաև, որ Գրիգորը Խոսրովթագավորին սպանած Անակի որդին է, Տրդատը պատվիրում է նրան գցել Արտաշատի զնդանը (Խոր Վիրապ), ուր Գրիգորը հրաշքով ապրում է 13 տարի։ Տրդատ Մեծը հրովարտակով կոչ է անում հպատակներին հավատարիմ մնալ հեթանոսական կրոնին և մահապատիժ է սահմանում քրիստոնյաների համար։

Ավանդության համաձայն, մի քանի տարի անց Տրդատ արքան որսի ժամանակ հիվանդանում է խոզակերպ հիվանդությամբ։ Ագաթանգեղոսը գրում է.

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ

— Տրդատը սկսեց մոլեգնել ու ինքն իրեն ուտել և բաբելացիների Նաբուգոդոնոսոր արքայի նման մարդկային բնությունից դուրս գալով՝ վայրենի խոզերի կերպարանքով, իբրև նրանցից մեկը, գնաց նրանց մեջ բնակվելու

 

Թեմա 10. Հին Հայաստանի մշակույթը. Հայկական առասպելներն ու վիպերգերը: Հայոց նախաքրիստոնեական հավատքը: Գրավոր մշակույթ:

Հայաստանի հին մշակույթը շատ զարգացած է եղել և դրան հիմնականում նպաստել են  հարևան պետությունները: Հայ ժողովուրդը շատ ակտիվ զբաղվել է գյուղատնտեսությամբ և աչքի է ընկել իր աշխատասիրությամբ ամբողջ աշխարհում: Աշխարհում Հայկական մշակույթը ավելի աչքի է ընկնում իր ձեռագործ աշխատանքներով, որինակ գորգագործությամբ, բրուտագործությամբ և շորերի ու տարազների ձեռքի աշխատանքով: Հայոց մշակույթում մեծ տեղ են գտնում առասպելներն ու վիպերգերը, որովհետև հին ժամանակներում մարդիկ հետաքրքրված էին դրանցով և դրանցից շատերը հորինվել է հենց ժողովրդի կողմից: Հայկական առասպելներից են <<Սասունցի Դավիթը>>,  << Վահագն վիշապաքաղ

>>, <<Ծովինար>>, <<Աղթամար>> և այլն: Հայերը մինջև Քրիստոնեությունը եղել են Հեթանոս և ունեցել են իրենց դիցաբանությունը և առասպելների հիմնական մասը ուղված է եղել դիցաբանությանը:

7-րդ դասարան.

Թեմա 11. Ավատատիրության հաստատումը և Քրիստոնեության ընդունումը.

Ավատատիրության հաստատումը Հայաստանում, հասարակական գործընթաց Մեծ Հայքի թագավորությունում (45-րդ դարեր)։ Այդ անցումային դարաշրջանում նման գործընթաց տեղի էր ունենում նաև հարևան երկու աշխարհակալ տերություններում՝ Հռոմեական կայսրությունում և Սասանյան Պարսկաստանում։ Մի քանի հազարամյակ Մերձավոր Արևելքումիշխող ստրկատիրական հասարակարգը քայքայվում էր՝ իր տեղը զիջելով ավատատիրական հարաբերություններին։

Հայաստանում հին դարերից միջնադար անցումը տեղի էր ունենում ավատատիրական (ֆեոդալական) ուղիով։ Ավատ բառի հիմքում «ի հավատ», «հավատարմությամբ (ծառայել)» իմաստն է։ Քրիստոնեության ընդունումը Հայաստանում տեղի է ունեցել 301 թվականին։ Դա հայ ժողովրդի պատմության մեջ մի դարակազմիկ իրադարձություն էր։ Տրդատ Գ Մեծ Արշակունին (287330) աշխարհում առաջինը ճանաչեց քրիստոնեությունը՝ որպես պետական, պաշտոնական կրոն[1]:

Հայոց եկեղեցին սովորաբար վարդապետական անվան կիրառում չի ունեցել. այն կոչվել է Հայաստանյայց (կամ՝ Հայաստանի), Հայոց կամ Հայ անունով, իսկ սուրբ, առաքելական, ուղղափառ կամ այլ կոչումները գործածվում են որպես պատվանուն։ «Առաքելական» անունով այն տարբերվում է Մերձավոր Արևելքի քրիստոնեական մյուս եկեղեցիներից[2]:

Հայոց եկեղեցու առաջին հիմնադիրներն են եղել սուրբ Թադեոս (քարոզչության տարիները՝ 3543) և սուրբ Բարդուղիմեոս (4460) առաքյալները, որոնք հատուկ կոչմամբ անվանվում են Հայաստանի Առաջին Լուսավորիչներ[3]: Նրանց գերեզմանները որպես սրբավայրեր հարգվել ու պահպանվել են պատմական Հայաստանի հարավարևելյան կողմերում գտնվող Արտազի (Մակու) և Աղբակի (Բաշկալե) վանքերում։ Այսպիսով, հայ եկեղեցին ունի առաքելական ծագում։

 

Թեմա 12. Պետական կառավարման համակարգը:

Թեմա 13. Պայքար թագավորական իշխանության պահպանման համար. Արշակ 2-րդ: Պապ թագավոր

Թեմա 14. Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարը 5-րդ դարում՝: Վարդանանց պատերազմը

 

Վարդանանց պատերազմըՄարզպանական Հայաստանը արտոնյալ կարգավիճակով ինքնավար երկիր էր, որտեղ պահպանվում էին հայ նախարարների և բարձրադաս հոգևորականների ավանդական իրավունքներն ու արտոնություններր, պաշտոնակալությունները, հայկական զորաբանակը, հարկային համակարգը և այլն: Սասանյաններին տրվում էր միայն այնքան հարկ, որքան գանձվում էր վերջին հայ Արշակունիների օգտին: Հայ նախարարների քաղաքական միասնությունն արտահայտվում էր ընդհանուր զորաբանակով, որը գլխավորում էր հայոց սպարապետը, կառավարման միասնական համակարգով, հայոց կաթողիկոսի նախագահությամբ ըստ անհրաժեշտության գումարվող համազգային ժողովով: Պարսից թագավոր Հազկերտ 2-րդը 443 թ. հայոց մարզպան նշանակեց հայ ազդեցիկ իշխան Վասակ Սյունուն (443 — 451):

 

Թեմա 15. Հայկական մշակույթը 5-9-րդ դարերում. Մ. Մաշտոցը և Հայոց գրերի գյուտը: Ոսկեդարյան գրականություն:

Հայ գրերի գյուտհայերենի այբուբենի ստեղծում (ըստ որոշ աղբյուրների՝ վերականգնում)։ Տեղի է ունեցել 405 կամ 406թվականներին։ Հայկական գրային համակարգը՝ 36 տառից բաղկացած հայերենի այբուբենը, ստեղծել կամ վերականգնել է Մեսրոպ Մաշտոցը (361440

Այբուբենները ստեղծվել են հին ժամանակներում կամ վաղ միջնադարում՝ հնագույն ժողովուրդների կողմից։ Հայոց գիրը, այդպիսով, ունենալով ավելի քան մեկուկես հազարամյակի կյանք, ամենաերիտասարդներից մեկն է։ Հայկական գրերը ստեղծվելուց հետո ստեղծվեցին նաև առաջին կրթական հաստատությունները, որտեղ կրթում էին երեխաներին: առաջին ուսուցիչներից է եղել նաև Մեսրոպ Մաշտոցը, որը ունեցել է բազմաթիվ աշակերտներ:

 

 

Թեմա 16. Հայաստանի Բագրատունյաց թագավորությունը. Հայաստանի անկախության վերականգնումը: Աշոտ 1-ին

Խալիֆայությանը ենթակա երկրներում, այդ թվում և Հայաստանում, ավելի ու ավելի էր զորեղանում արաբական լուծը թոթափելու ձգտումը: Արտաքին քաղաքական իրադրությունը բարենպաստ էր դրա համար: Արաբական խալիֆայությունն անկում էր ապրում: Առանձին երկրների, հատկապես ծայրամասերի արաբ ամիրաներն ամրապնդել էին իրենց իշխանությունը և ձգտում էին անջատվել խալիֆայությունից: Կայուն չէր դրությունը նաև պետության կենտրոնում: Ժողովրդական ազատագրական ապստամբությունները և գահակալական կռիվները խարխլում էին տերության հիմքերը:

Ինչպես գիտենք, VIII-IX դարերում ժողովրդական ապստամբություններ բռնկվեցին նաև Հայաստանում: Ճիշտ է, արաբական իշխանություններին հաջողվում էր ճնշել այդ ելույթները, սակայն նրանք չէին կարողանում տերության քայքայման առաջն առնել: Մյուս կողմից, խալիֆայության դժվարին դրությունից օգտվում էր նրա մշտական հակառակորդ Բյուզանդիան: Վերջինս ամեն կերպ աջակցում էր հակաարաբական կենտրոնախույս ուժերին: Այդ պատճառով խիստ սրվել էին արաբա-բյուզանդական հարաբերությունները: Օրավուր թուլացող խալիֆայությունը հարկադրված էր դիմելու զիջումների:

 

Թեմա 17. Պայքար պետականության պահպանման համար. Սմբատ 1-ին: Աշոտ 2-րդ Երկաթ

Թեմա 18. Բագրատունյաց Հայաստանի վերելքը 10-րդ դարի երկրորդ կեսին և 11-րդ դարի սկզբին: Անին՝ մայրաքաղաք.

Թեմա 19. Հայոց թագավորության հռչակումը Կիլիկիայում: Լևոն 1-ին Մեծագործ.

Կիլիկիայի Հայոց գահակալ իշխան 1129–1137 թվականներին։ Կոստանդին Ա–ի որդին։ Հաջորդեց եղբորը՝ Թորոս Ա իշխանին, որի գահակիցն ու զորավարն էր։ Ռազմական տաղանդի, քաջության համար ժողովուրդը Լևոնին անվանել է Նոր Աժդահակ։ Լևոնի գահակալման առաջին տարում, Թորոս Ա–ի մահից անմիջապես հետո, Կիլիկիայի վրա հարձակվեցին հյուսիս–արևելքից սելջուկյան թուրքերը, հարավ–արևելքից՝ խաչակիր ասպետները։ Խելամտորեն օգտագործելով սելջուկյան թուրքերի ու խաչակիրների միջև եղած թշնամանքը՝ Լևոնը առանձին–առանձին ջախջախեց ու վտարեց նրանց Կիլիկիայից։ 1132 թվականին Լևոնը բյուզանդական տիրապետությունից ազատագրեց Կիլիկիայի ծովեզրյա հայաբնակ շրջանները։

Թեմա 20. Հայկական մշակույթը 10-14-րդ դարերում. Կրթական համակարգը: Պատմագրությունը

Առանձնակի աշխուժացում ապրեց կրթական կյանքը: Գործում էին տարրական ևբարձր տիպի դպրոցներ: Տարրական դպրոցները գործում էին պետության ևեկեղեցու միջոցներով և տալիս էին նախնական կրթություն: Կային նաև վճարովիմասնավոր դպրոցներ: Տարրական դպրոցներում սովորեցնում էինտառաճանաչություն, ընթերցանություն, թվաբանություն, երգեցողություն:Տարրական դպրոցից հետո հետագա կրթությունը շարունակվում էրվարդապետարաններում, որոնց հիմնումը նոր երևույթ էր հայ իրականության մեջ:Վարդապետարանները այդ ժամանակի բարձրագույն դպրոցներն են եղել:Վարդապետարան ավարտողները ստանում էին վարդապետի աստիճան, որընրանց ուսուցչությամբ զբաղվելու իրավունք էր տալիս: Վարդապետարաններիցհայտնի էին Անիի, Գլաձորի, Տաթևի համալսարանները: Անիի համալսարանը իրծաղկման շրջանն ապրել է 11-12-րդ դարերում` Հովհաննես Իմաստասերիուսուցչապետության օրոք: Գլաձորի համալսարանը հիմնադրվել է 13-րդ դարիվերջին` Ներսես Մշեցու կողմից:

8-րդ դասարան 

Թեմա 21. Հայ ազատագրական պայքարի վերելքը: Իսրայել Օրի.

 

Իսրայել Օրի (16591711), հայ ազգային–ազատագրական շարժման գործիչ։ Ծագում էր Պռոշյանների իշխանական տոհմից։ Իսրայել Օրու գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել ժամանակի ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարների ձեւավորման հարցում։ Օրին հիմնել է պայքարի ռուսական կողմնորոշումը։

Սյունիքում և Արցախում ունենալով գաղափարակիցներ՝ նա արմատավորեց Հայաստանի ազատագրության գաղափարը նրանց մեջ։ Արդյունքում իր մահից մեկ դար անց Արևելյան Հայաստանը միացվեց Ռուսական կայսրությանը: Դեռ այն ժամանակ ազատագրված հայկական հողերի վրա այսօր կան հայկական երկու պետականություններ՝ Հայաստանի Հանրապետություն ու Արցախի Հանրապետություն։

 

Թեմա 22. Զինված պայքարը Արցախում և Սյունիքում

Արցախի ազատագրական պայքար, 1724-1731 թվականներին սկսված ազատագրական շարժում պատմական Արցախնահանգի տարածքում ձևավորված հայկական մելիքությունների գլխավորությամբ։ Դրա նպատակն էր կասեցնել թուրքական հարձակումը դեպի Արևելյան Հայաստան, երկրամասը մաքրել օտար զորքերից ու ազատագրել այն։ Ժամանակագրական հերթականությամբ համընկել է Սյունիքի ազատագրական պայքարին (1722-1730)[1]: Սյունիքի ազատագրական պայքար, 1722-1730 թվականներին սկսված ազատագրական շարժում պատմական Սյունիքնահանգի բնակչության մասնակցությամբ։ Դրա նպատակն էր կասեցնել թուրքական հարձակումը դեպի Արևելյան Հայաստան, երկրամասը մաքրել օտար զորքերից ու ազատագրել այն։ Ժամանակագրական հերթականությամբ համընկել է Արցախի ազատագրական պայքարին (1724-1731)[1]:

Թեմա 23. 1826-28թթ. ռուսպարսկական պատերազմը: Թուրքմենչայի պայմանագիրը

Թեմա 24. 1828-29թթ. ռուսթուրքական պատերազմը: Ադրիանապոլսի պայմանագիրը

Թեմա 25. Հայկական հարցը Բեռլինի վեհաժողովում

 

  1. Հայկական գավառները պետք է համախմբվեին մեկ ընդհանուր նահանգի մեջ, որը կառավարվելու էր քրիստոնյա կառավարչի (նախընտրելի էր հայ) կողմից` հինգ տարի ժամանակով: 2. Նահանգապետը օժտված էր լինելու գործադիր իշխանությամբ և կարող էր պաշտոնանկ արվել միայն տերությունների համաձայնությամբ: Նրա նստավայր էր նախատեսվում Էրզրումը: 3. Նահանգի հարկերից ստացվող եկամտի 20%-ը տրվելու էր ֆինանսների նախարարությանը, իսկ մնացած 80%-ը պետք է հատկացվեր տեղի լուսավորության, առողջապահության, ճանապարհաշինության և տնտեսության զարգացման կարիքներին: 4. Սահմանվելու էր դավանանքի ազատություն, կազմվելու էին քրեական և քաղաքացիական նոր օրենսգրքեր: 5. Վարչական և դատական հիմնարկներում պետք է ապահովվեր քրիստոնյաների և մահմեդականների հավասարաչափ մասնակցության իրավունքը: Ոստիկանների թիվը պետք է հարաբերականորեն համապատասխաներ մահմեդական և հայ բնակչության թվին: 6. Հայերենը, թուրքերենի հետ հավասարաչափ, գործածության մեջ էր դրվելու վարչական ու դատական հիմնարկներում և դառնալու էր պաշտոնական լեզու: 7. Քրդական և չերքեզական հրոսակախմբերը զինաթափվելու էին, իսկ նրանց ասպատակությունների դեմ պայքարելու համար ստեղծվելու էին տեղական ոստիկանական ուժեր` եվրոպացի սպայի հրամանատարության ներքո: 8. Նշված բարենորոգումները կյանքում կիրառելու և վերահսկելու պատասխանատվությունը դրվելու էր միջազգային հանձնախմբի վրա: 1. Հայկական գավառները պետք է համախմբվեին մեկ ընդհանուր նահանգի մեջ, որը կառավարվելու էր քրիստոնյա կառավարչի (նախընտրելի էր հայ) կողմից` հինգ տարի ժամանակով: 2. Նահանգապետը օժտված էր լինելու գործադիր իշխանությամբ և կարող էր պաշտոնանկ արվել միայն տերությունների համաձայնությամբ: Նրա նստավայր էր նախատեսվում Էրզրումը: 3. Նահանգի հարկերից ստացվող եկամտի 20%-ը տրվելու էր ֆինանսների նախարարությանը, իսկ մնացած 80%-ը պետք է հատկացվեր տեղի լուսավորության, առողջապահության, ճանապարհաշինության և տնտեսության զարգացման կարիքներին: 4. Սահմանվելու էր դավանանքի ազատություն, կազմվելու էին քրեական և քաղաքացիական նոր օրենսգրքեր: 5. Վարչական և դատական հիմնարկներում պետք է ապահովվեր քրիստոնյաների և մահմեդականների հավասարաչափ մասնակցության իրավունքը: Ոստիկանների թիվը պետք է հարաբերականորեն համապատասխաներ մահմեդական և հայ բնակչության թվին: 6. Հայերենը, թուրքերենի հետ հավասարաչափ, գործածության մեջ էր դրվելու վարչական ու դատական հիմնարկներում և դառնալու էր պաշտոնական լեզու: 7. Քրդական և չերքեզական հրոսակախմբերը զինաթափվելու էին, իսկ նրանց ասպատակությունների դեմ պայքարելու համար ստեղծվելու էին տեղական ոստիկանական ուժեր` եվրոպացի սպայի հրամանատարության ներքո: 8. Նշված բարենորոգումները կյանքում կիրառելու և վերահսկելու պատասխանատվությունը դրվելու էր միջազգային հանձնախմբի վրա:

Թեմա 26. Հայդուկային շարժումը

Հայ հայդուկային շարժում: Ֆիդայական շարժում, թուրքական  բռնատիրության դեմ արևմտահայերի ազգային-ազատագրական զինված պայքարի ձև: Ձևավորվել է XIX դ. 80-ական թթ. կեսին: Մկզբնական շրջանում հստակ քաղաղաքական նպատակներ չուներ: Խնդիրն էր պաշտպանել հայ բնակչությանը թուրք հարստահարիչների ոտնձգություններից, վրեժխնդիր լինել նրանց կամայականություններին ու չարագործություններին զոհ դարձող արևմտահայ աշխատավորի համար: Հայդուկների գործողությունները տարերային էին ու ցրված:

Թեմա 27. 1-ին աշխարհամարտը և Կովկասյան ճակատը

Եվրոպայում ծագած համաշխարհային պատերազմ, որն սկսվել է 1914 թվականի հուլիսի 28-ին և շարունակվել մինչև 1918 թվականի նոյեմբերի 11-ը։ Պատերազմին, որը ժամանակին բնութագրվել որպես պատերազմ բոլոր պատերազմներին վերջ տալու համար[2], մասնակցել է ավելի քան 70 միլիոն զինվորական, որոնցից 60 միլիոնը՝ միայն Եվրոպայում, ինչի արդյունքում այն դարձել է խոշորագույն պատերազմներից մեկը պատմության մեջ[3][4]: Ըստ գնահատականների՝ 9 միլիոն զինվորական և ավելի քան 7 միլիոն խաղաղ բնակիչէ զոհվել պատերազմում։ Զոհերի մեծ թվի պատճառ են եղել նաև տեղի ունեցած ցեղասպանություններն ու 1918 թվականին բռնկված գրիպի համաճարակը. արդյունքում ամբողջ աշխարհում մահացել է 50-100 մլն մարդ[5]։

Թեմա 28. Հայոց մեծ եղեռնը

1915թ. Հայաստանի համար շատ հիշվող տարի, որովհետև այդ թվականին Հայերը անցան ցեղասպանուցյան միջով, որտեղ եղավ ավելի քան 1500000 անմեղ զոհեր: Հայաստանը ցեղասպանություն է կրել Թուրքերի կողմից, որոնք մինջև որս չեն ընդունում իրենց կողմից գործածը, սակայն բազմաթիվ երկրներ ընդունել են Հայոց ցեղասպանությունը և մինջև հիմա էլ շարնակում են ընդունել: Հայերը այդ ժամանակ կազմելով վորոշ զորքեր փորձում էին դիմադրել Թուրքերի վայրագություններին, սակայն չեր հաջողվում, թվաքանակի և սպառազինության պատճառով: Այդ ժամանակ մարդիկ որոշեցին թողնել իրենց բնակավայրերը և փաղչել ապաստան գտնելով ուրիշ երկրներում:

 

Թեմա 29. Մայիսյան հերոսամարտերը

Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակը, Շուշիի ազատագրման և Արցախի պաշտպանության: Այս երկու հերոսամարտերը նշվում է մայիսի 9-ին ինչպես նաև այդ օրը նշվում է բանակի ստեղծման տարեդարձը: Մեծ պատերազմում հաղթանակը նշվում է աքշխարհի բազմաթիվ երկրներում: Մայիս ամիսը համարվում է տոնական ամիս, որովհետև տոնական որերի մեծ մասը նշվում է մայիս ամսին:

Թեմա 30. Հայկական մշակույթը 19-րդ դարի 2-րդ կեսին և 20-րդ դարի սկզբին. Կրթություն: Գիտություն: Գրականություն:

1850-1860-ական թթ. հայ ժողովրդի համար եղել է շրջադարձային ինչպես հասարակական-քաղաքական, այնպես էլ մշակութային կյանքում։ Գրականությունը, արվեստը, տպագրությունը և մշակույթի ուրիշ ճյուղեր զգալի աճ ունեցան։ Հայտնվեցին գրողներ, պոետներ, հրապարակախոս դեմոկրատներ, որոնց մեջ հատկապես առանձնանում էր գրող, հեղափոխական-դեմոկրատական՝ Միքայել Նալբանդյանը։

Նրա լավագույն բանաստեղծությունները՝ «Ազատություն», «Մանկության օրեր», «Իտալացի աղջկա երգը», գրված են մեծ վարպետությամբ։

Իր կյանքի նպատակն ու իմաստը Նալբանդյանը տեսնում էր հասարակ քաղաքացուն ծառայելու մեջ, 1861 թ.-ին նա գրում է. «Մենք ինքնակամ նվիրեցինք մեզ հասարակ ժողովրդի իրավունքների պաշտպանությանը»

Նալբանդյանը ձգտում էր միավորել հայ ժողովրդի սոցիալական և ժողովրդական ազատագրական շարժումը ռուսական հեղափոխական շարժման հետ և այդ նպատակով կապեր հաստատեց հայտնի ռուս հեղափոխականներ՝ Գերցենի, Օգարևի, Բակունինի հետ, ովքեր բարձր էին գնահատում նրան։ Այդպես, Գերցենը 1862 թ. հունիսի 24-ին հեղափոխական Ն.Ա. Սոլովյևիչին ուղղված նամակում Նալբանդյանի մասին գրում է. «Նա երախտապարտ մարդ է, փոխանցեք նրան, որ մենք հիշում և սիրում ենք նրան»։ Օգարյովը Նալբանդյանի մասին գրում է «Ոսկի հոգի՝ անշահախնդիր, միամտորեն նվիրված մինչև սրբություն»։ 19-րդ դարի նշանավոր նկարիչներից էին Հակոբ եւ Աղաթոն Հովնաթանյանները, որոնք շարունակեցին իրենց տաղանդավոր տոհմի ավանդույթները: Ճանաչված նկարիչ էր Ստեփան Ներսիսյանը, որի վրձնին են պատկանում բազմաթիվ հայ նշանավոր գործիչների դիմանկարներ: Համաշխարհային ճանաչում ունեցող ծովանկարիչ էր Հովհաննես Այվազովսկին, որը բազմաթիվ կտավներ է կերտել նաեւ հայկական թեմաներով: 20-րդ դարասկզբի հայ կերպարվեստի նշանավոր ներկայացուցիչներն էին Վարդգես Սուրենյանցը, Գեւորգ Բաշինջաղյանը, Փանոս Թերլեմեզյանը, Մարտիրոս Սարյանը եւ ուրիշներ: 20-րդ դարի սկզբի ճարտարապետության հայտնի դեմքերից էին Ալեքսանդր Թամանյանը, Թորոս Թորամանյանը, Հովհաննես Քաջազնունին եւ ուրիշներ:

Բնագիտության ասպարեզի խոշոր գիտնականներից էր ֆիզիկոս Հովհաննես Ադամյանը, որը հանդիսացավ գունավոր հեռուստատեսության հիմնադիրը:

 

 

 

 

9-րդ դասարան.

Թեմա 31. ՀՀ հռչակումը: Բաթումի պայմանագիրը

Բաթումի պայմանագիրը1918 թ. ապրիլի 15 (28)-ին օսմանյան կառավարությունը պաշտոնապես ճանաչեց Անդրկովկասի անկախությունը և համաձայնվեց Բաթումում շարունակել Տրապիզոնումընդհատված հաշտության բանակցությունները: Մինչև Բաթումի բանակցությունների սկսվելը թուրքերն արդեն գրավել էին Բրեստ-Լիտովսկի հաշտությամբ իրենց հանձնվելիք տարածքները:

Թուրքիայի պարտադրանքով իր անկախությունը հռչակած ԱԴԴՀ կառավարությունը թուրքերի մուտքը դեպի Անդրկովկասի խորքերը կանխելու նպատակով մայիսի 11-ին Բաթումում բանակցություններ սկսեց Թուրքիայի հետ: Թուրքական պատվիրակությունը գլխավորում էր արդարադատության նախարար և պետական խորհրդի նախագահ Շ. Հալիլ բեյը, իսկ անդրկովկասյանը՝ կառավարության նախագահ և արտաքին գործերի նախարար Ա. Չխենկելին: Պատվիրակության կազմում էին հայ պատվիրակներ՝ խնամատարության նախարար Հ. Քաջազնունին և ֆինանսների նախարար Ա. Խատիսյանը: Կային նաև խորհրդականներ, զինվորական փորձագետներ, քարտուղարներ, ընդամենը՝ 45 մարդ:

Թեմա 32 Հայկական հարցը Փարիզի. վեհաժողովում

Հայ ժողովուրդն իր անուրանալի ներդրումն ունեցավ Առաջինաշխարհամարտում Համաձայնության (Անտանտի) երկրներիհաղթանակի գործում: Բնական էր, որ Մուդրոսի զինադադարից հետոհայությունը զինվեց լավատեսությամբ՝ հուսալով հասնել իր կորուստներիհատուցմանը և ազգային իղձերի իրականացմանը:

Մուդրոսի զինադադարին հաջորդած ամիսներին միջազգայինհանրության ուշադրությունը բևեռվել էր Փարիզի վրա: Հաղթող երկրներիայստեղ հրավիրված Խաղաղության վեհաժողովին էր վերապահվածհետպատերազմյան աչխարհի ճակատագիրը և քաղաքական քարտեզիվերաձևումը: Փլուզվում էին հարյուրամյակների պատմություն ունեցողկայսրությունները, և առաջանում էին նոր, ազգային պետություններ: Կարծես հեռանկարներ էին բացվում նաև Հայկական հարցի արդարացիլուծման համար: Ստեղծված իրավիճակից ելնելով՝ անհրաժեշտ եղավպատվիրակություն ուղարկել Փարիզ՝ Խաղաղության վեհաժողովինհայկական պահանջները ներկայացնելու համար: 1918 թ. դեկտեմբերինՀայաստանի խորհուրդը կազմեց պատվիրակություն Ա. Ահարոնյանինախագահությամբ և Հ. Օհանջանյանի ու Մ. Պապաջանյանիմասնակցությամբ: 1919 թ. փետրվարի 4-ին այն ժամանեց Փարիզ: Այստեղ էր գտնվում նաև դեռևս 1912 թ. վերջին Պողոս Նուբար փաշայիգլխավորությամբ ստեղծված Ազգային պատվիրակությունը, որնարտահայտում էր արևմտահայերի և գաղութահայերի շահերը և զգալիաշխատանք էր տարել հայկական պահանջները միջազգայինհանրությանը ներկայացնելու ուղղությամբ: Պողոս Նուբարը 1918 թ. նոյեմբերի 30-ին հռչակել էր անգամ ամբողջական Հայաստանիանկախությունը:

 

Թեմա 33. Խորհրդային Հայաստանի տարածքային հիմնախնդիրները: Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը

Թեմա 34. Հայ ժողովուրդը Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին

Պատերազմն սկսվելու հենց առաջին իսկ օրվանից հայ ժողովուրդը, Խորհրդային Միության բոլոր ժողովուրդների հետ, մեկ մարդու պես ոտքիկանգնեց պաշտպանելու իր Հայրենիքը։ Պատերազմի սկզբին ԹուրքիանԽորհրդային Հայաստանի սահմանների երկայնքով կուտակել էր մեծ թվովզինված ուժեր և հարմար պահի էր սպասում ներխուժելու Անդրկովկաս։

1941 թ. օգոստոսի 25-ին «Правда» թերթը՝ «Հայ ժողովուրդըԽորհրդային Միության ազատագրական պատերազմի մարտականմասնակիցն է» առաջնորդող հողվածում նշել է. «Հայ ժողովուրդը իրբազմադարյան պատմության մեջ քանիցս ենթարկվել է օտարբռնակալների հարձակումներին, նա գիտե, թե ինչ բան են կոտորածը, ավերը, սովը, բռնությունները։

 

Թեմա 35. ՀՀ անկախության գործընթացը

Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը՝ արտահայտելով Հայաստանի ժողովրդի միասնական կամքը, գիտակցելով իր պատասխանատվությունը հայ ժողովրդի ճակատագրի առջև համայն հայության իղձերի իրականացման և պատմական արդարության վերականգնման գործում, ելնելով մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի սկզբունքներից և միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ նորմերից, կենսագործելով ազգերի ազատ ինքնորոշման իրավունքը, հիմնվելով 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի «Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին» Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհրդի համատեղ որոշման վրա, զարգացնելով 1918 թվականի մայիսի 28-ին ստեղծված անկախ Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարական ավանդույթները, խնդիր դնելով ժողովրդավարական, իրավական հասարակարգի ստեղծումը,

Թեմա 36. Հայաստանի 3-րդ հանրապետության կազմավորումը և ամրապնդումը

Թեմա 37. ՀՀ հասարակականքաղաքական կյանքը

Անկախության նվաճումից, հատկապես արցախյան ազատագրական պատերազմից հետո աշխուժացավ հանրապետության հասարակական-քաղաքական կյանքը։ Հատուկ ուշադրություն դարձվեց հասարակական նոր հարաբերությունների, ժողովրդավարացման գործընթացների վրա։ 1991–1994թթ. պատերազմի տարիներին հանրապետությունում գործող բոլոր կուսակցությունները միակամ էին և աչքի էին ընկնում համագործակցվածությամբ և հաղթանակի հասնելու վճռականությամբ։ Արցախում ևս խորհրդային միակուսակցական համակարգից անցում կատարվեց բազմակուսակցական համակարգին։ Ավանդական ԼՂ կոմունիստական կուսակցության կողքին ազատորեն սկսեցին գործել ԼՂ Հայ հեղափոխական դաշնակցություն, Արցախի Արմենակյան կուսակցությունները։ Առաջացան նոր կուսակցություններ՝ «Ազատ Հայրենիք», «Սոցիալական արդարություն», «Շարժում-88» և այլն։

 

Թեմա 38. ՀՀ միջազգային դրությունը

Թեմա 39. ԼՂՀն անկախության և պատերազմի տարիներին ԼՂՀ անկախության հռչակումը կանխորոշվեց ԼՂՀ անկախության հռչակագրի ընդունմամբ (1991 թ. սեպտեմբերի 2-ին Ստեփանակերտում տեղի ունեցած պատգամավորների մարզային և Շահումյանի շրջանային խորհրդի համատեղ նստաշրջանում)[1], որը ԼՂՀ հռչակման և նրա պետական իշխանության ու կառավարման ժամանակավոր մարմինների ձևավորման մասին փաստաթուղթ է։

 

 

Թեմա 40. Արցախյան հիմնախնդիրը և դրա լուծման հեռանկարները.

 

Ереван

Многое ли городов могут похвастать датой рождения, относящейся к эпохе до нашей эры? Ереван может. В 2018 году он отметит свой 2800-летний юбилей. Этот древнейший город был основан еще в 782 году до н.э. царем Древнего Урарту – Аргишти I, который воздвиг крепость на холме Арин-Берд, назвав ее Эребуни. Крепость дала название городу, который разросся вокруг нее на многие сотни километров.

Своеобразным свидетельством о рождении города стала древняя плита, найденная археологами на этом холме. Клинопись гласит: «Бога Халди величием Аргишти, сын Менуа, эту мощную крепость построил и установил для нее имя Эребуни». Было за 29 лет до основания Вечного города Рима.

Древний Ереван на протяжении многих веков играл значительную роль в экономической и политической жизни Армении, через него проходили многочисленные караванные пути, он был крупным центром торгового обмена. Но, несмотря на это, Ереван не был столицей Армении, хотя и разделил вместе с ней ее горькую участь.

Нашествия завоевателей VII-XI столетий – арабов, а затем турок-сельджуков наносили серьезный урон развитию города. В XV-XVIII веках Ереван страдает от набегов турок-османов и персов. Ереван 14 раз переходил из рук в руки, и каждый раз ему были нанесены значительные разрушения.

кинематографа

Рождение кинематографа в виде, близком к тому, что мы можем наблюдать сейчас, произошло 28 декабря 1895 года, когда на бульваре Капуцинок в одном из залов «Гранд кафе» прошёл первый сеанс кинематографа.

Первый шаг к кинематографу был сделан в 1685 году, когда был изобретён «волшебный фонарь» — камера-обскура.

Второй шаг к кинематографу сделал в 1832 году Майкл Фарадей и его друг Макс Роджер. Вся Европа старалась изобрести аппарат, чтобы оживить рисунок. Прибор Фарадея назывался фенакистископом. К аппарату прилагался ряд последовательных картинок. Учёный Жозеф Плато занимался разложением движения на фазы (например, движение человека). Когда Фарадей получил в руки эти труды, ему до завершения фенакистископа оставалось совсем немного.

Третий шаг состоялся в 1877 году. Он стал возможен благодаря работам Луи Дагера и Жозе Ньепса. Губернатор Калифорнии Леланд Стэнфорд и фотограф Эдвард Мейбридж провели один интересный эксперимент. Леланд любил лошадей, и поспорил c Мейбриджем на тему того, «отрывает во время галопа лошадь ноги или нет». Они приобрели 60 фотокамер и расставили их по обеим сторонам беговой дорожки (по 30 фотокамер). Напротив них были установлены будочки, в которых расположились контролирующие камеры люди. Между фотокамерой и будкой был натянут шнурок. Когда лошадь переходила на галоп и оказывалась на отрезке, где были установлены камеры, она задевала ногой нитку, после чего происходило срабатывание камеры и получалось изображение одной из фаз движения лошади. Это была первая попытка разложить движение на фазы[4]

Գրականություն

Կարծիքդ գրիր խոսքի դերի մասին մարդու կյանքում։
Կյանքում խոսքը մեծ արժեք ունի։ Խոսքով կարող ես անել ամեն ինչ, միայն պետք է կարողանաս ճիշտ խոսել և անպայման կհասնես քո նպատակին, բայց միայն խոսքով չե, որ պետք է հասնել նպատակին, այլ պետք է նաև ապացուցել քո խոսքերը գործով։
Ներկայացրու, թե խոսքի միջոցով մարդ ինչպես է ինքն իրեն արտահայտում։
Մարդու խոսքը դա իր արտացոլումն է կյանքում, մարդու խոսքից դու կարողես ասել, թե ինչպիսի մարդ է այդ մարդը։ Մարդը խոսքով կարող է դուրս գալ ամենա բարդ իրավիճակից։
Փորձիր պատմել քո մասին ինչ-որ դեպք՝ հետևելով խոսքիդ։
Իմ կյանքում եղել են տարբեր իրավիճակներ որտեղ ես դուրս եմ եկել խոսքի միջոցով և չեմ կարող առանձնացնել դրանցից մեկը։ Այդ դեպքերից ես հասկացել եմ, որ խոսքի ուժը մարդու կյանքում շատ կարևոր է և դու կարող ես ինչ-որ մեկին խոստանալ ինչ-որ բան, բայց անպայման պետք է կատարես հակառակ դեպքում դու կանցնես քո խոսքի վրայով և բոլորի համար կդառնաս անվստահելի մարդ։

Գրականություն

Ընտրիր այն բառերը, որ հաճախ ես տեսնում Համո Սահյանի բանաստեղծությունների մեջ։
Բարդի, ժայռեր, ցուպ,բիրտ, ժպիտ, երկինք, կայծակ, գարուն
Տպավորությունդ գրիր Սահյանի բանաստեղծությունների մասին. ինչն է շատ հիշում, ինչպե՞ս է նկտարագրում, ի՞նչ զգացում ես ունենում կարդալով և այլն։
Սահյանը իր բանաստեղծություններով նկարագրում է իր զգացողությունները, որը ապրել է և այնպես է մատուցում, որ կարդացողը այդ պահին նույնպես ապրում է այդ պահը։